ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ (Yamuna River) ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਮੁਕਤ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਅਣ-ਸੋਧੇ (Untreated) ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਅਨੁਰਾਗ ਰਸਤੋਗੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਹੋਈ ਸਮੀਖਿਆ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅੱਠ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯਮੁਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਥਾਨਕ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸੁਧਾਰਨ ‘ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਰੀਦਾਬਾਦ, ਕਰਨਾਲ, ਪਾਨੀਪਤ ਅਤੇ ਸੋਨੀਪਤ ਦੇ 13 ਜਲ ਸਰੋਤ (ਕੁੱਲ 19.12 ਹੈਕਟੇਅਰ ਖੇਤਰਫਲ) ਮੁੜ-ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਘਰੇਲੂ ਸੀਵਰੇਜ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੜ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਕੰਮ 31 ਦਸੰਬਰ 2027 ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ
ਨਿਸ਼ਾਨਾਬੱਧ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ: ਸੋਨੀਪਤ, ਪਾਨੀਪਤ ਅਤੇ ਕਰਨਾਲ।
ਮੁੱਖ ਤਕਨੀਕ: ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਸੀਵਰੇਜ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਥ੍ਰੀ-ਪੌਂਡ ਸਿਸਟਮ (Three-Pond System) ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਐੱਸ.ਟੀ.ਪੀ. (Sewage Treatment Plants) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਲਾਗੂਕਰਨ: ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਘੇਰਾ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਨਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਵਸੇ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਥ੍ਰੀ-ਪੌਂਡ ਸਿਸਟਮ ਕੀ ਹੈ?
ਪਹਿਲਾ ਤਲਾਬ (Anaerobic Pond): ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਰੀ ਕਚਰੇ ਅਤੇ ਗਾਰ (Sludge) ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜਾ ਤਲਾਬ (Facultative Pond): ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜੈਵਿਕ ਕਚਰੇ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤੀਜਾ ਤਲਾਬ (Maturation Pond): ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਕੀਟਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਸਿੰਚਾਈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੰਭਾਵੀ ਲਾਭ
ਯਮੁਨਾ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਹਾਅ: ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਬਿਨਾਂ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਸਿੱਧਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।
ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੁੜ-ਵਰਤੋਂ (Water Recycling): ਟ੍ਰੀਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਾਣੀ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।
ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਜਲ-ਭਰਾਅ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਘੱਟ: ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਵਰੇਜ ਦੇ ਉਚਿਤ ਨਿਪਟਾਰੇ ਨਾਲ ਗੰਦਗੀ ਅਤੇ ਜਲ-ਭਰਾਅ ਤੋਂ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਰੋਕ ਲੱਗੇਗੀ।
