ਕੂਟਨੀਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਰਚਾ ਤੇਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਮਰੀਕਾ (ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ), ਚੀਨ (ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ) ਅਤੇ ਰੂਸ (ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ) ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ (UN) ਸੁਧਾਰ ‘ਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (UNSC) ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਾਈ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਦਾਅਵੇਦਾਰੀ ‘ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਅਤੇ ਅਸਲ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਤਮਕ ਪੜਾਅ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਦਾਅਵੇਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਖ ਪੱਖ
-
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਲੀਲ: ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਸ਼ਨਾਂ (Peacekeeping Missions) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਕਈ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼, ਰੂਸ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ (Global South) ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਾਈ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
-
ਚੀਨ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ: ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਪੰਜ ਸਥਾਈ ਮੈਂਬਰਾਂ (P5 — ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ, ਚੀਨ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਫਰਾਂਸ) ਵਿੱਚੋਂ ਚੀਨ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਭਾਰਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੂਟਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ UNSC ਸੁਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਾਈ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
-
ਵੀਟੋ ਪਾਵਰ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ: UNSC ਵਿਸਤਾਰ ‘ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੇਂ ਸਥਾਈ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀਟੋ (Veto) ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ G4 ਸਮੂਹ (ਭਾਰਤ, ਜਾਪਾਨ, ਜਰਮਨੀ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ) ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
-
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਚਾਰਟਰ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ: ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਂਸਭਾ (UNGA) ਦੇ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਾਰੇ ਪੰਜ ਸਥਾਈ ਮੈਂਬਰਾਂ (P5) ਦੀਆਂ ਸੰਸਦਾਂ ਤੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ (Ratification) ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ
| ਪਹਿਲੂ | ਵੇਰਵਾ |
| ਮੁੱਖ ਸੰਦਰਭ | ਅਮਰੀਕਾ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੀ ਸਿਖਰਲੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਧਾਰ ‘ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦੀ ਚਰਚਾ |
| ਭਾਰਤ ਦਾ ਟੀਚਾ | ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (UNSC) ਦੀ ਸਥਾਈ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ |
| ਮੁੱਖ ਮੌਕਾ | ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਲਮੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਗਤੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ |
| ਮੁੱਖ ਚੁਣੌਤੀਆਂ | P5 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਹਿਮਤੀ, ਵੀਟੋ ਅਧਿਕਾਰ ‘ਤੇ ਮਤਭੇਦ ਅਤੇ UN ਚਾਰਟਰ ਸੋਧ ਦੀ ਲੰਬੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ |