ਦੂਜ (ਦਵਿਤੀਆ ਤਿਥੀ) ਨੂੰ ਭਾਈ ਦੂਜ (ਯਮ ਦਵਿਤੀਆ) ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦੂਜ (ਦਵਿਤੀਆ ਤਿਥੀ) ਨੂੰ ਭਾਈ ਦੂਜ (ਯਮ ਦਵਿਤੀਆ) ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੱਖੜੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਨਿਰਛਲ ਪਿਆਰ, ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ‘ਤੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੇ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।^<!–> –>

ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ (Key Highlights)

• ਮੌਕਾ: ਕੱਤਕ ਮਾਸ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦੂਜ (ਦਵਿਤੀਆ)।^<!–> –>

• ਹੋਰ ਨਾਂ: ਯਮ ਦਵਿਤੀਆ, ਭਰਾ ਦੂਜ, ਭਾਈ ਫੋਂਟਾ (ਬੰਗਾਲ), ਭਾਊ ਬੀਜ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ)।^<!–> –>

• ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ: ਭੈਣ ਵੱਲੋਂ ਭਰਾ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਮ੍ਰਿਤਯੂ (ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਭੈਅ) ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ।^<!–> –>

ਭਾਈ ਦੂਜ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਪਿਛੋਕੜ^<!–> –>

ਭਾਈ ਦੂਜ ਮਨਾਉਣ ਪਿੱਛੇ ਹਿੰਦੂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ:

1. ਯਮਰਾਜ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਕਥਾ:

   ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਦਿਨ ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਯਮਰਾਜ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਬੁਲਾਵੇ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਗਏ ਸਨ। ਯਮੁਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਨਿੱਘਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਮੱਥੇ ‘ਤੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਸੁਆਦਲਾ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ।^<!–> ਇਸ ਆਓ-ਭਗਤ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਭੈਣ ਇਸ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾਏਗੀ, ਉਸ ਭਰਾ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਦਾ ਭੈਅ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ‘ਯਮ ਦਵਿਤੀਆ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।^–> <!–>

2. ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੁਭਦਰਾ ਦੀ ਕਥਾ:

   ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਨਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਸੁਭਦਰਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਸੁਭਦਰਾ ਨੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ, ਛੱਤੜ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ‘ਤੇ ਮੰਗਲ ਤਿਲਕ ਲਗਾਇਆ ਸੀ।

ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਰੀਤਾਂ

• ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਆਰਤੀ: ਭੈਣਾਂ ਪੂਜਾ ਦੀ ਥਾਲੀ ਸਜਾ ਕੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਆਰਤੀ ਲਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਸਰ-ਰੋਲੀ ਦਾ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਾ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।^–> <!–>

• ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ: ਭਰਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਗਨ, ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।^–> <!–>

• ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਾਂਝ: ਇਹ ਦਿਨ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਰਹਿੰਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਠਾਸ ਭਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ।^–> <!–>

–>