ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀਵਾਲੀ ਅਤੇ ਯਮਪੰਚਕ (Yampanchak) ਉਤਸਵ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ‘ਕਾਗ ਤਿਹਾਰ’ (Kag Tihar) ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਨੇਪਾਲੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਤਿਹਾਰ (ਦੀਵਾਲੀ) ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਾਂਵਾਂ (Crows) ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ (Key Highlights)
ਪੰਜ ਦਿਨਾ ਉਤਸਵ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ: ‘ਕਾਗ ਤਿਹਾਰ’ ਨਾਲ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਤਿਹਾਰ/ਯਮਪੰਚਕ ਪੂਜਾ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਾਂਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ: ਇਸ ਦਿਨ ਕਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਯਮਰਾਜ (ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤਾ) ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਮੰਨ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ: ਨੇਪਾਲੀ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁਭ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
‘ਕਾਗ ਤਿਹਾਰ’ ਅਤੇ ਯਮਪੰਚਕ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ
ਭੋਜਨ ਅਰਪਣ: ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ, ਆਂਗਣਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਅਨਾਜ, ਪਕਵਾਨ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ ਰੱਖ ਕੇ ਕਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਆਮੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਯਮਪੰਚਕ ਦੇ ਪੰਜ ਦਿਨ: ਨੇਪਾਲੀ ਤਿਹਾਰ ਉਤਸਵ ਦੌਰਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਦਿਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:
ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ: ਕਾਗ ਤਿਹਾਰ (ਕਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ)
ਦੂਜਾ ਦਿਨ: ਕੁਕੁਰ ਤਿਹਾਰ (ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ)
ਤੀਜਾ ਦਿਨ: ਗਾਈ ਤਿਹਾਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ (ਗਾਂ ਅਤੇ ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ)
ਚੌਥਾ ਦਿਨ: ਗੋਰੂ ਤਿਹਾਰ / ਗੋਵਰਧਨ ਪੂਜਾ (ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ)
ਪੰਜਵਾਂ ਦਿਨ: ਭਾਈ ਟਿਕਾ (ਭਰਾ ਦੂਜ)
ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ: ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਲਾਈਟਾਂ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਅਤੇ ਰੰਗੋਲੀ (ਮੰਡਲਾ) ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
